و اما صدق لسان ، پس عبارت است از راستى و درستى زبان اين‌كس و خبر دادن به راستى و دورى نمودن از كذب . و بدان‌كه اين خصلت و خصلت اداى امانت از آثار و علامت‌هاى يقينيه عقل است و از خاصهء انبيا و اوليا است ، چنان‌كه فرمودهء جناب امام جعفر صادق عليه السّلام است كه « انّ اللّه عزّ و جلّ لم يبعث نبيّا الّا بصدق الحديث و اداء الامانة الى البرّ و الفاجر » « 1 » ؛ يعنى آن‌كه خداوند عزّ و جلّ مبعوث ننموده است هيچ پيغمبرى را مگر به خصلت صدق حديث و ادا نمودن امانت به سوى برّ و فاجر ، يعنى نيك و بد . و ايضا فرموده‌اند كه « لا تغترّوا بصلوتهم و لا بصيامهم و لكن اختبروهم عند صدق الحديث و اداء الامانة » « 2 » . و در روايت ديگر فرمودند كه « لا تنظروا الى طول ركوع الرّجل و سجوده فانّ ذلك شىء اعتاده فلو تركه استوحش لذلك و لكن انظروا الى صدق حديثه و اداء امانته » « 3 » ، يعنى فريب مخوريد به نماز و روزه مردمان و نظر به طول ركوع و سجود ايشان منماييد ؛ به جهت آن‌كه اين اعمال چيزهايى است كه عادت به آن‌ها نموده‌اند و اگر ترك بنمايند هرآينه مستوحش مىشوند . پس شايد كه علت و سبب اين اعمال ، محض عادت باشد نه نور عقل و آثار ايمان ، و لكن اختبار بنماييد ايشان را به صدق حديث و راست‌گويى و اداى امانت و ترك خيانت ، و نظر شما در شناختن اين‌كه شخص صاحب عقل و ايمان است به اين دو خصلت و دو علامت باشد كه علت و سبب اين دو غير از عقل و ايمان ، ديگر چيزى نمىباشد . و وصيت ايضا فرموده‌اند كه اول راستى را ياد بگيريد و خصلت خود قرار بدهيد ، آن‌گاه اخبار و تحديث بنماييد « 4 » و فرمودند ايضا كه جناب امير المؤمنين عليه السّلام نرسيد به مرتبه‌اى كه داشت در نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله مگر به صدق حديث و اداى امانت . « 5 » و ايضا فرمودند كه « من صدق لسانه زكّى عمله و من حسنت نيّته

--> ( 1 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 104 ، ح 1 . ( 2 ) . همان ؛ مقدارى از حديث در وسط افتادگى دارد و مرحوم كشفى آن را كامل ذكر نكرده است و حديث اين‌چنين است : « لا تغترّوا بصلاتهم و لا بصيامهم فان الرجل ربّما لهج بالصلاة و الصوم حتّى لو تركه استوحش و لكن اختبروهم . . . » . ( 3 ) . همان ، ص 105 ، ح 12 . ( 4 ) . همان ، ج 2 ، ص 104 ، باب الصدق و اداء الامانة ، ح 4 . ( 5 ) . همان ، ح 5 .